FUDBAL

Fudbal je kolektivni sport koji se igra između dve ekipe sastavljene od jedanaest igrača. Fudbal je trenutno najpopularniji sport na svetu. Igra se fudbalskom loptom na pravougaonom igralištu s travnatom ili veštačkom podlogom. Golovi su smešteni nasuprot jedan drugom na kraju uže strane igrališta. Cilj igre je ubaciti loptu u protivnički gol manevrišući loptom bilo kojim delom tela osim rukom. Jedino golman može u ograničenom prostoru igrati rukom. Pobednik utakmice je ekipa koja na kraju utakmice postigne više golova (pogodaka). Savremena fudbalska igra razvila se u Engleskoj posle stvaranja prvog fudbalskog saveza davne 1863. godine. Prva pravila datiraju iz iste godine, a s manjim promenama održala su se i do danas. Najviše fudbalsko telo je FIFA (Fédération Internationale de Football Association). FIFA organizuje Svetsko prvenstvo u fudbalu, najprestižnije, a možda i najpopularnije sportsko takmičenje uopšte.

Fudbal se igra po propisima koji se nazivaju fudbalska pravila. Igra se odvija manevrisanjem loptom, a dve ekipe od po 11 igrača trude se ubaciti loptu u protivnički gol u vremenu predviđenom za igru. Ekipa koja postigne više pogodaka na kraju utakmice je pobednik, a ako obe ekipe imaju jednak broj postignutih pogodaka , ili nijedna ekipa ne postigne gol, utakmica je nerešena (remi). Osnovno je pravilo da nijedan igrač osim golmana ne sme namerno dotaknuti loptu rukom ili dlanom (rame je dozvoljeno). Igrači moraju izvesti aut upravo rukom, bolje rečeno sa obe ruke, jer izvođenje auta jednom rukom znači automatsku dodelu lopte protivničkoj ekipi. Iako se igrači najviše koriste nogom za igranje loptom, dopušteno je igranje bilo kojim delom tela osim ruke. U pravilima fudbala, samo golman ima određenu ulogu. Svi ostali igrači mogu igrati na bilo kojem mestu na terenu. U modernom fudbalu, postoje, osim golmana, još tri osnovne pozicije:

Ove se pozicije dalje razrađuju. Ta se razrada najčešće ogleda u postavljanju igrača na određenu stranu, npr.: postoje centralni (srednji) bekovi, levi i desni vezni igrači. Iako igrači igraju na unapred određenoj poziciji, oni mogu bez problema preći na neku drugu poziciju. Određivanje pozicije na kojoj će igrači igrati zove se fudbalska formacija. Formacija ujedno definše i taktiku, a određuje je trener.

Istorija
Igre koje su se temeljile na šutiranju lopte odigravale su se u mnogim zemljama tokom istorije. Najstarija igra o kojoj postoje važeći dokumenti je Cuju, pominje se tokom vojnih vežbi za vreme Dinastije Čin u Kini (255.-206. pre nove ere. Ostale pradavne igre bile su Kemari u Japanu i Harpastum u Starom Rimu. Pravila fudbala donešena su sredinom 19. veka da bi konačno ujedinila sve vrste fudbala koje su se igrale po raznim školama širom Velike Britanije. Prva su pravila izmišljena u Kembridžu 1848. ali, ta pravila nisu bila usvojena. Stvaranje prvog fudbalskog saveza, bilo je 26. oktobra 1863. Danas, pravila donosi IFAB (International Football Association Board). Ovo je telo osnovano 1886. posle sastanka u Mančesteru. FIFA je osnovana 1904. u Parizu, obećavši da će poštovati i pokušati unaprediti fudbalska pravila. Povećana popularnost fudbala na međunarodnom nivou dovela je da IFAB primi FIFA-u pod svoje okrilje 1913. godine. U današnje vrijeme, IFAB se sastoji od četiri člana iz FIFA-e, i od jednog predstavnika iz svakog od četiri britanska saveza.
U današnje vreme, fudbal svoj status najpopularnijeg sporta na svetu duguje jednostavnim pravilima i minimalnoj opremi.

Pravila
Postoji 17 fudbalskih pravila, koja su poznata kao Fudbalska pravila. Sva su pravila stvorena za svaki nivo fudbala, iako su očite promene kod juniora, seniora ili žena. Pravila, kada je potrebno, postaju fleksibilna. Tako bezbrojne odluke IFAB-a pomažu u boljoj regulaciji fudbalske igre.

Igrači, oprema i sudije
Svaka se ekipa sastoji od najviše 11 igrača (ne zamena (rezervi), od kojih jedan mora biti golman. Pravila takmičenja određuju minimalan broj igrača koji je potreban za stvaranje ekipe, što je najčešće sedam. Golma se može koristiti rukom ili dlanom i kretati se s loptom u rukama, ali samo unutar šesnaesterca ispred vlastitog gola, ne protivničkog. Iako su ostali igrači ( ne golmani) raspoređeni od trenera, nema nikakvog ograničenja što se tiče njihovih pozicija i kretanja. Osnovna oprema koja je potrebna za nastup uključuje majicu, šorc, čarape (štucne), kopačke i adekvatne štitnike za potkolenicu. Ne smeju nositi ništa što je opasno za protivničkog igrača ili tog samog igrača. nikakav nakit. Samo sudija sme, tj. treba nositi sat. Golmani moraju imati drukčiju opremu od saigrača, protivničkih igrača i sudija.

Više igrača može biti zamenjeno tokom utakmice. Maksimalan broj izmena tokom međunarodne tačmičarske utakmice ili ligaške utakmice je tri, iako broj zamena može varirati u nekim drugim ligama ili prijateljskim utakmicama. Najčešći su razlozi za zamenu povreda, umor, slaba igra i taktička promena. Prema propisima FIFA-e, zamenjen igrač ne sme više ući u igru za vreme te utakmice. Utakmicu sudi glavni sudija, koji ima puna ovlšćenja da sprovodi sva fudbalska pravila tokom utakmice za koju je izabran da sudi. Odluka glavnog sudije je konačna. Glavnom sudiji pomažu pomoćne sudije, a svuda bi trebao biti i četvrti sudija, iako FIFA to ne zahteva. Glavna je uloga četvrtog sudije pomaganje ostaloj trojici sudija i, ako je potrebno i zamena jednog od trojice sudija.

Igralište
Zbog engleskog porekla fudbala i nadmoći britanskih saveza u ranim danima IFAB-a, standardne dimenzije fudbalskog igrališta izražene su u jardima. Tako, npr., jedanaesterac nije udarac upućen s 11 metara, već s 12 jardi! Iako se danas sve više preračunava u metre, fudbalske nacije s engleskog govornog područja i dalje koriste jarde kao mernu jedinicu. Igralište je oblika pravougaonika. Za međunarodne utakmice, dužina ne sme prelaziti 90 do 100 metara, a širina bi trebala biti između 65 i 75 metara. (nekada dužine od 90 do 110 metara i širine od 45 do 90 metara, a danas tačno 105m sa 68m - po propisima UEFE). Ove duže linije nazivaju se aut-linije, a kraće gol-linije. Na gol-liniji postavljeni su golovi. Gol se sastoji od prečke i dve stative. Prečka mora biti duga tačno 8 jarda (7.32 metara). Stative se moraju uzdizati 2.44 metra od terena. Ispred svakog gola je šesnaesterac, još poznat i pod nazivom kazneni prostor.

Trajanje utakmice i određivanje pobednika
Standardna utakmica za odrasle sastoji se od dva dela od 45 minuta poznatih kao poluvreme. Dakle, utakmica traje 90 minuta. Između dva poluvremena je odmor od 15 minuta. Glavni sudija je jedini službeni merilac vremena na utakmici. On donosi odluku kolika će biti nadoknada izgubljenoga vremena. Vreme se gubi obavljanjem zamena, pružanja medicinske pomoći povređenom igraču, slavljenjem gola. Glavni sudija će pokazati četvrtom sudiji kolika je nadoknada, a ovaj će podignuti mali semafor koji pokazuje igračima i publici koliko se minuta nadoknađuje. Utakmice u ligi mogu završiti i nerešeno, ali u nokaut fazi (mora se dobiti pobednik) takmičrnja nerešena utakmica posle odigranih 90 minuta rešava se produžecima, a ako je i tada nerešeno, onda se pristupa izvođenju jedanaesteraca. Golovi postignuti u produžecima se u službenim statistikama trebaju računati kao da su postignuti tokom regularnih 90 minuta. Kod jedanaesteraca, to je drugačije. Oni postignuti tokom 90 minuta ili produžetaka računaju se kao i gol iz igre, no oni postignuti posle 90 minuta i produžetaka ne računaju se u službenim statistikama.

Takmičenja koja se održavaju dvokružno (ekipe igraju jedna protiv druge dvaput; jednom kod kuće, jednom u gostima) mogu koristiti pravilo gola u gostima, ako dve ekipe imaju jednak broj bodova na kraju takmičenja. Ako je i broj golova u gostima takođe jednak, onda se može izračunati prosek dosuđenih i iskorištenih jedanaesteraca. Ipak najlakša je varijanta odigravanje nove, odlučujuće utakmice. U kasnim 90-im godinama 20. veka, IFAB je počeo eksperimentisati s načinima koji bi omogućavali završetak utakmice bez izvođenja jedanaesteraca. To su bili zlatni gol i srebrni gol. Zlatni gol znači trenutni završetak utakmice i pobedu ekipe koja je postigla gol. Srebrni gol donosi pobedu ekipi koja ima prednost na kraju produžetka. Pravilo zlatnog gola uvedeno je na SP-u 1998. u Francuskoj, a srebrni gol na EP-u 2004. u Portugalu. Eksperimenti sa zlatnim i srebrnim golom su ukinuti pe se IFAB vratio tradiciji i odigravanju produžetaka do kraja.

Lopta u igri i van igre
U Pravilima, dva su osnovna dela igre lopta u igri i lopta van igre. Sve vreme od početnog udarca pa do kraja poluvremena, osim kada lopta izađe van granica igrališta ili sudija zaustavi igru, lopta je u igri. Kada lopta nije u igri, ona se vraća na jedan od osam sledećih načina:.

Prekršaji i kazne
Prekršaj u fudbalu nastaje kada igrač ugrozi suparničkog igrača na jedan od brojnih načina: igranje rukom, guranje protivnika, rušenje protivnika (faul)... Za takve vrste prekršaja dodjeljuje se slobodan udarac ili jedanaesterac, zavisno gdje je prekršaj napravljen. Ostali prekršaji kažnjavaju se indirektom. Sudija može kazniti igrača, zamenu (čak i ako zamena nije u igri), osoblje (fizioterapeuta, trenera...) žutim ili crvenim kartonom. Kazniti se može bilo kada, pa čak i kratko posle utakmice, i to ako je igrač napravio prekršaj koji je kažnjiv prema pravilima fudbala. Najčešći je razlog kazne nesportsko ponašanje, koje se kažnjava svaki put kada se narušava duh igre. Sudija može odlučiti pustiti prekršaj ako smatra da ekipa nad kojom je prekršaj napravljen može ostvariti prednost iz nastavka akcije. Sudija, ako prednost nije ostvarena. tj. ako ekipa nad kojom je prekršaj napravljen nije ostvarila neki značajni pomak u akciji, može vratiti igru i dosuditi prekršaj koji se izvodi na mestu gdje se prekršaj dogodio. Ako se radi o prekršaju koji zahteva kaznu, a ekipa nad kojom je prekršaj napravljen može ostvariti prednost, sudija zadržava pravo kazniti igrača nakon odlaska lopte izvan granice terena.

Ofsajd
Igrač je u ofsajdu ako je bliži gol-liniji od suparnika i lopte, osim ako je u svom delu igrališta. Ako je igrač u liniji, tj. u ravnini sa suparnikom, tada ofsajda nema. Trenutak u kojem pomoćni sudija mora odrediti ima li ofsajda je trenutak upućivanja lopte prema igraču. Ako u tom trenutku ofsajda nije bilo, igrač slobodno može doći do gol-linije. Ako je lopta upućena igraču koji je u ofsajdu, a on očito pokazuje da ne namerava igrati loptom ili ometati beka u dobijanju poseda lopte nazad, tada se ofsajd ne dosuđuje, a neki drugi igrač slobodno može igrati loptom te, naravno, dodavati se, pod uslovom da nema ofsajda.

Izvršna tela
Najviše i najuticajnije fudbalsko telo je FIFA. Osim fudbala kakvog svi poznajemo, FIFA je takođe nadležna za razvoj futsala i fudbala na pesku. Sedište FIFA-e je u Cirihu, Švajcarska. Postoji šest regionalnih konfederacija koje su u savezu s FIFA-om:

Najveća međunarodna takmičenja
Najveće međunarodno taklmičenje organizuje, naravno, FIFA, a to je Svetsko prvenstvo u fudbalu. Ovo se takmičenje održava svake četiri godine. Više od 190 nacionalnih fudbalskih reprezentacija nastupa u kvalifikacijama pod nadzorom pripadajućih konfederacija za mesto u završnom turniru. U završnom turniru nalaze se 32 ekipe koje se takmiče kroz približno mesec dana. Fudbal je takođe zastupljen na Olimpijskim igrama od 1900., osim u Los Anđelesu 1932. Posle SP-a, najvažnija međunarodna fudbalska takmičenja su kontinentalna prvenstva koja organiziraju kontinentalne konfederacije i okuplja najbolje fudbalske ekipe s pojedinog kontinenta koje na glavni turnir ulaze kroz sitem kvalifikacija. Ti turniri po kontinentima i nadležne konfederacije jesu:

Takođe postoje i klupska takmičenja po kontinentima koja su takođe vrlo popularna i kvalitetom ne zaostaju za nacionalnim kontinentalnim takmičenjima. Najpoznatija klupska takmičenja su Liga šampiona u Europi, i Kup Libertadores u Južnoj Americi.

Takmičenja na državnom nivou
Fudbalski savez svake pojedine države nadležno je telo za stvaranje ligaškog takmičenja, koja se uobičajeno dele u nekoliko liga (divizija). U ligama ovakve vrste ekipe dobijaju bodove zavisno od rezultata. Bodovanja su različita:

Ekipe su postavljene na tabelu prema rezultatima koje postižu, počevši od najbolje, a završivši s najlošijom ekipom. Najčešće, ekipa se tokom jedne sezone susreću dvaput, jednom kod kuće, jednom u gostima. Na kraju sezone, ekipa s najviše osvojenih bodova proglašena je prvakom, a između jedne do četiri najlošije ekipe ispadaju u niži rang takmičenja, te se zamenjuju istim brojem najboljih ekipa iz nižeg ranga. Ponekad liga redosled nije konačan; nakon ligaškog dela takmičenja, igraju se doigravanja za prvaka, plasman u višu ligu ili za određeni plasman te razigravanja za opstanak u postojećem takmičenju. Određeni broj najboljih ekipa u najvišem rangu takmičenja stiče pravo igranja u međunarodnim klupskim takmičenjima sledeće sezone. Glavne primeri ovakvog koncepta takmičenja nalaze se u Južnoj Americi, u sistemu Apertura i Klausura. Prevedeno , radi se o prvom (otvarajućem) i drugom (zatvarajućem) delu takmičenja.

U dodatku ligama, većina fudbalskih saveza dodaje i kup takmičenje tokom sezone. Kupovi su najčešće organizovani po nokaut sistemu, tj. pobednik jedne utakmice prolazi u sledeći krug takmičenja, a gubitnik više ne učestvuje u takmičenju, odnosno ispada iz takmičenja. Fudbal je najpopularniji sport na svetu i igra se u preko 200 zemalja. Mogu ga igrati ljudi svih godišta i oba pola. Često se o fudbalu govori kao "Najvažnijoj sporednoj stvari na svetu".

		Tweet
		Na vrh strane