Sportski
menadžeri deluju u etički visoko vrednovanoj oblasti
sociokulturne i poslovne prakse. Prenebregavanje ovog
aspekta sportskog menadžmenta može da rezultira gubljenjem
poverenja u misiju sportske organizacije pa i sporta
u celini. Pcoces menadžmenta u sportu zato mora neprekidno
da uvažava ovaj etički aspekt sporta. On izvire kako
iz socijalnih odgovornosti menadžera kao poslovnih ljudi
tako, još naglašenije, iz etičkih zahteva koji se postavljaju
pred sport kao takav.
Profesionalna etika, prava i odgovornosti trenera i
menadžera u sportu proističu iz etičkih principa (shvatanja
šta je pravedno i dobro) koji su, zahvaljujući Olimpizmu,
dobili globalno značenje i prihvatanje. Moral (stvarno
ponašanje prema užem ili širem skupu etičkih principa)
i lična filozofija društvene odgovornosti sportskih
menadžera izražavaju posebne okolnosti mesta i vremena,
kao i lične i menadžerske vrednosti kojima se svaki
od njih orijentise.
Opštečovčanski etički okvir modernog građanskog društva
u sportu univerzalno deluje jer je i sam sport proizvod
tog društva. Kodeks profesionalne etike formulisan je
na ovim širokim etičkim osnovama i on predstavlja jasan
okvir postupanja trenera i menadžera u sportu.
Društvene-etičke
odgovornosti sportskih menadžera- kao poslovnih ljudi
vezane su naročito sa tri područja društvenog života:
1) Siromaštvo i diskriminacija - čak
i u ekonomski snaznim SAD 20% stanovništva živi u siromaštvu.
Kod nas je taj procenat znatno viši. Takođe znatni delovi
stanovništva stavljeni su u situaciju diskriminacije
(iz rasnih, nacionalnih, verskih, polnih razloga otežan
im je pristup bolje plaćenim poslovima, sprečeno im
je napredovanje, i sl.) ili segregacije (pretežno se
bave perifernim, prljavim, malo plaćenim poslovima -
na primer, žene su glavna radna snaga u tekstilnoj industriji,
i sl.). Ove kategorije stanovništva traže nadoknadu
svog nepovoljnog društvenog položaja u sportu. Etika
sportskog menadžmenta nalaze da se svim pripadnicima
ovih kategorija socijalno uskraćenog/ hendikepiranog
stanovništva omogući ravnopravan pristup sportu, kao
sportista i korisnika programa i kao stručnjaka, zaposlenih
radnika i dobrovoljaca.
2) Ekologija - sportske aktivnosti
mogu da izazovu zagađivanje životne sredine - vode,
vazduha, gomilanjem otpada i stvaranjem buke. Masovne
sportske priredbe, izleti, aktivnosti u nacionalnim
parkovima, i sl. mogu da privremeno ili trajno ugroze
prirodne resurse (livade, šume, plaže). Sportski menadžeri
su u takvim situacijama moralno odgovorni, da spreče
veća zagađivanja prirodnog okruženja. Menadžment sportskih
objekata uključuje takođe obavezu zaštite okolnog gradskog
stanovništva od buke (svođenje zvučnih efekata, razglasa
i sl. u predviđene normalne granice).
3) Zaštita potrošača (konzumerizam) -
konzumerizam je protest protiv obmanjivačkih reklama
i pakovanja, štetne prozvodnje i opasnih proizvoda i
usluga. U širem, poslovnom smislu i u užem, sportskom
smislu, etički aspekti sportskog menadžmenta se često
ispoljavaju kroz etičke deformacije koje u praksi rezultiraju
osudom, sve do bojkota od strane učesnika, sportista,
roditelja i sportske publike.
Nelojalna konkurencija - nepoštovanje nepisanih
pravila koje rezultira gubitkom reputacije. Beskrupulozno
zgrtanje "brzog novca", nepoštovanje savesnih
i tolerantnih trgovinskih odnosa koji rezultiraju štetom-gubitkom
kod partnera. U takvim slučajevima nesavesni menadžeri
reklamiraju dobra i usluge sa nepostojećim kvalitetima,
koriste znak tuđe firme, šire dezinformacije o ceni,
jednostrano krše ill neispunjavaju ugovor. Biva da privatni
preduzetnici štampaju tuđe licencirane ambleme na odeći
i opremi sportista što izaziva bespoštednu reakciju
oštećenih firmi (zaštita licencnih prava). U ovu kategoriju
spada takođe trgovinski rat između firmi koje snabdevaju
sportskom opremom Nike, Reebok, Adidas i sl. koji koristi
širenje dezinformacija o konkurentskim firmama.
U uslužnom sektoru sporta može da dođe do narušavanja
dobrih odnosa sa klijentima, do ponude programa čiji
kvalitet/ efektivnost ne odgovara reklami, naročito
pokrivanje autoritetom stručnih institucija i javnom
kontrolom koja ne postoji, posebno kod programa za decu
koju realizuju nedovoljno kvalifikovani instruktori.
Poznata su kršenja poslovne etike kod ponude šoping-programa
(komercijaliio prodavanih) u aerobiku kod kojih je važno
indivudualno programiranje/doziranje u skladu sa ličnim
parametrima i osobinama. Predlaganje takvih usluga pretpostavlja
raspolaganje kompjuterskom tehnikom i specijalnim programima/
softverom a neke fitnes firme tim uslovima ne raspolažu.
Slično je u bodibildingu, ritmičkoj gimnastici. Kada
se klijenti uvere u nemogućnost da im se obezbedi željeni
kvalitet usluge, dolazi do brzog opadanje njihovog interesovanja
za ove vidove fitnes usluga.
U elitnom sportu je poznat bogat arsenal zloupotreba
i kompromitacija, smišljenog širenja glasina radi diskreditovanja
takmaca u očima javnosti i navijača. Pristupa se organizovanju
kampanja koje koriste skandale, ličnog, porodičnog ill
službenog ishodišta, sa ciljem da se sruši imidž sportiste,
da se psihološki destabilizuje pred važne utakmice.
Ovde spadaju takođe nelojalni odnosi prilikom transfera
elitnih sportista uz ponižavajuće finansijske uslove;
ubacivanje posrednika, "pirata" koji ubiraju
profit of transfera sportista; ugovori se ne poštuju,
nema isplate, dolazi do konfuznih parnica pred sudovima.
Ima primera sklapanja radnih ugovora sportista u istoj
sezoni sa dva kluba. Kodeks profesionalne etike sportskih
trenera i menadžera - izgrađen je na četiri etička principa.
Poštovanje učesnika - traži od trenera i menadžera
da deluju tako da poštuju dostojanstvo svih učesnika
u sportu. Osnova tog principa je da je svaka osoba vredna
i dostojna poštovanja. Postupanje na taj način znači
da treneri i sportski menadžeri: Ne doprinose tome da
neki učesnici budu manje ili više vredni kao osobe u
odnosu na druge na osnovu pola, rase, mesta iz kojeg
potiču, sportskih mogućnosti, boje kože, seksualne orijentacije,
religije, političkih uverenja, socioekonomskog statusa,
bračnog stanja i bilo kojih drugih uslova; Imaju odgovornost
da štite i unapređuju prava svih učesnika. To se dopunjava
stvaranjem i primenom postupaka postovanja privatnosti;
obaveštavanja i omogućavanja učestvovanja u donošenju
odluka (pravo na samo-određivanje i prava sportista);
pošteno i razumno postupanje (pravo na pošten postupak).
Treneri i sportski menadžeri imaju posebnu odgovorŹnost
da poštuju i unapređuju prava učesnika koji se nalaze
u ranjivom i zavisnom položaju i koji su manje sposobni
da štite svoja prava; Sudeluju sa drugima na takav način
da osposobljavaju sve učesnike u sportu da sačuvaju
svoje dostojanstvo;Grade uzajamnu podršku među kolegama
trenerima, sudijama, sportistima i članovima njihovih
porodica.
Princip odgovornog trenerstva i menadžmenta
- sadrži osnovno etičko očekivanje da će aktivnosti
trenera i menadžera biti na dobrobit društva u celini
i učesnika posebno i da neće biti nepravedno i štetno.
Osnova za primenu ovog principa je ideja kompetentnosti
- odgovorno trenerstvo i menadžment (maksimiranje dobrobiti
i minimiziranje rizika za učesnike) koje obavljaju treneri
i menadžeri koji su "dobro pripremljeni i u toku"
u svojoj disciplini. U skladu s tim odgovorno trenerstvo
i menadžment znaće za trenere i sportske menadžere:
Delovanje u najboljem interesu razvoja sportista i drugih
učesnika kao celovitih ličnosti; Priznavanje snage svojstvene
položaju trenera i menadžera; Svest o sopstvenim vrednostima
i načinu na koji one utiču na sopstvenu praksu kao trenera
i menadžera; Priznavanje ograničenja svojih disciplina;
Prihvatanje odgovornosti za rad sa drugim trenerima,
menadžerima i drugim profesionalcima u sportu.
Integritet u odnosima - znači da se
od trenera i menadžera očekuje da budu pošteni, ljubazni
i vredni poštovanja u svojim odnosima sa drugima. Postupanje
prema ovim vrednostima je moguće kada trener i menadžer
poseduju visok stepen samosvesti i sposobnosti da kritički
procenjuju kako njihova gledišta utiču na odnose sa
drugima.
Poštovanje sporta - Ovaj princip zahteva
od trenera i menadžera da priznaju, deluju u torm pravcu
i unapređuju vrednost sporta za pojedince, timove i
za društvo u celini. Poštovanje sporta znači na treneri
i menadžeri: deluju i unapređuju jasno izražene vrednosti
vezane za trenerstvo, menadžment i sport; ohrabruju
i oblikuju/ modeluju namere i akcije u svojoj trenerskoj
i menadžerskoj praksi; pokazuju
visoku pažnju prema i propagiraju vrednosti sporta u
društvu kojem pripadaju i širom sveta
|
